Oryginalny artykuł naukowy
Przegląd Humanistyczny

Bursa – po awangardzie? Powrót do lektury "Malarstwa obłąkanego"

2023, 67, Numer 1


Data publikacji

17.06.2023

Model publikowania

-

Rodzaj licencji

-

Dziedzina

-

Dyscyplina

-

Klasyfikacja

-

Język publikacji

Polski

Pliki do pobrania

PDF 424 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:60

Liczba pobrań:11

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Zobacz mapę pobrań

Abstrakt

Andrzej Bursa’s poem Painting Gone Mad (Malarstwo obłąkanego) takes over and sets in motion a machinery of images that are gradually disembodied. The recorded image of the world is superimposed here with the world of delusions and mental “deviations”, deforming all that is subject to poetic intervention and – in the case of other poems – perceived perhaps in terms of existential paradoxes. The psychotic construction of the subject allows the activation of games of imagination, which, in the field of creative possibilities, activate “surreal” images. The perspective of post-human transformations of years ago, technicization, and indeed fantastic, “surrealistic” textualization of borderline states of consciousness (madness, insanity) of a person from a triumphantly and dramatically modernized world is intriguing. The sketch includes interpretive remarks on the poems of Tytus Czyżewski and the text Without the Help of the Physicians by Jan Brzękowski. These works are juxtaposed with Painting Gone Mad due to the common perspective of psychiatric confrontation with the world and “mechanization” and, in the case of the latter poet, the organic-technical experience of the lyrical character.

Słowa kluczowe:

T_JOURNAL_ARTICLE_BLOCK_BIBLIOGRAPHY_DEFAULT_TITLE

Balcerzan Edward, Liryka Juliana Przybosia, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1989.

Balcerzan Edward, Strategia pacjenta w twórczości Andrzeja Bursy, w: idem, Poezja polska w latach 1939–1965, cz. 1: Strategie liryczne, wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1984, s. 196–209.

Błoński Jan, Za pięć dwunasta. Zoil o poezji współczesnej, „Życie Literackie” 1955, nr 16, s. 1, 2, 3; nr 17, s. 5; nr 18, s. 10.

Bréhier Émile, Problemy filozoficzne XX wieku, przeł. Mieczysław Tazbir, Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX 1958.

Brzękowski Jan, Bez pomocy konsyliarzy, w: idem, Paryż po latach, Kraków: Wydawnictwo Literackie 1977, s. 15.

Brzękowski Jan, Elektronika, w: idem, Nowa kosmogonia, Warszawa: Czytelnik 1972, s. 76.

Brzękowski Jan, Szkice literackie i artystyczne 1925–1970, wybrał, oprac. i wstępem poprzedził Andrzej K. Waśkiewicz, Kraków: Wydawnictwo Literackie 1978.

Bursa Andrzej, Dzieła prawie wszystkie, oprac. Wojciech Bonowicz, Kraków: Znak 2018.

Chrzanowski Maciej, Andrzej Bursa. Czas, twórczość, mit, Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza 1986.

Chrzanowski Maciej, Oblicza „Współczesności”, Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza 1987.

Cywińska Marta: Manufaktura snów. Rozważania o polskiej poezji nadrealistycznej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2007.

Czabanowska-Wróbel Anna, Czytam poetę. Twórczość Andrzeja Bursy, w: Czytanie Bursy, red. Anna

Czabanowska-Wróbel, Grzegorz Grochowski, Kraków: Księgarnia Akademicka 2004, s. 11–23.

Czapliński Przemysław, Poetyka manifestu literackiego 1918–1939, Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN 1997.

Czyżewski Tytus, W szpitalu obłąkanych [s. 91]; Hymn do maszyny mego ciała [s. 99]; Płomień i studnia [s. 96–98], w: idem, Wiersze i utwory teatralne, wstęp Janusz Kryszak, oprac. Janusz Kryszak, Andrzej K. Waśkiewicz, Gdańsk: słowo / obraz terytoria 2009.

Drewnowski Tadeusz, Konrad nie może zejść ze sceny, w: idem, Próba scalenia. Obiegi – wzorce – style, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1997, s. 284–300.

Duk Józef, Polemika o turpizm, cz. 1: Atak Przybosia i poetyckie repliki turpistów, w: W kręgu zagadnień awangardy, t. 5, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 1995, s. 53–76.

Dunaj-Kozakow Ewa, Bursa, Kraków: Wydawnictwo Literackie 1996.

Dybel Paweł, Jan Brzękowski, Nadrealista mimo woli?, w: Powinowactwa z epoki. Związki polskiej literatury modernizmu i międzywojnia z psychoanalizą, red. Paweł Dybel, Kraków: Universitas 2018, s. 331–379 (Dzieje Psychoanalizy w Polsce, red. Paweł Dybel).

Eluard Paul, Z odczytu wygłoszonego na wystawie surrealistycznej w Londynie, w: Surrealizm. Teoria i praktyka literacka. Antologia, przeł. Adam Ważyk, Warszawa: Czytelnik 1976, s. 169–170.

Foucault Michel, Szaleństwo i literatura. Powiedziane, napisane, wyb. i oprac. Tadeusz Komendant, przeł. Bogdan Banasiak et al., posłowie Michał Paweł Markowski, Warszawa: Aletheia 1999.

Głowiński Michał, Awangarda i mity romantyczne, „Życie Literackie” 1958, nr 6, s. 2, 10, 11.

Heidegger Martin, Czym jest metafizyka?, przeł. Krzysztof Pomian, w: idem, Budować, mieszkać, myśleć. Eseje wybrane, wybrał, oprac., wstępem opatrzył Krzysztof Michalski, przeł. Krzysztof Michalski et al., Warszawa: Czytelnik 1977, s. 58–75.

Hierowski Zdzisław, W literaturze – walka na dwa fronty, „Trybuna Robotnicza” 1955, nr 144, s. 5. Iwaszkiewicz Jarosław, Życie poety, „Twórczość” 1959, nr 3, s. 174.

Janicka Krystyna, Światopogląd surrealizmu. Jego założenia i konsekwencje dla teorii twórczości i teorii sztuki, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1983.

Jaśeński Bruno [Bruno Jasieński], DO NARODU POLSKIEGO MAŃIFEST w sprawie natychmiastowej futuryzacji żyća, w: Antologia polskiego futuryzmu i Nowej Sztuki, wstęp i komentarz oprac. Zbigniew Jarosiński, wybór i przygotowanie tekstów Helena Zaworska, Wrocław: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich – Wydawnictwo 1978, s. 7–17 (BN I, 230).

Jucewicz Jerzy Adalbert, Andrzej Bursa – jego czas i miejsce, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo” 1994.

Kamieńska Anna, Tragiczna książka, „Twórczość 1959, nr 12, s. 102.

Kaskaderzy literatury. O twórczości i legendzie Andrzeja Bursy, Marka Hłaski, Haliny Poświatowskiej, Edwarda Stachury, Ryszarda Milczewskiego-Bruna, Rafała Wojaczka, red. Edward Kolbus, słowo

wstępne Jan Zdzisław Brudnicki, posłowie Jan Marx, wyd. 2, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie 1990.

Kępiński Antoni, Lęk, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2002.

Kępiński Antoni, Schizofrenia, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich 1972.

Klatka Urszula, Wyobraźnia w czasie. O poezji Jana Brzękowskiego, Kraków: Collegium Columbinum 2012 (Biblioteka Tradycji, Seria Druga, nr 112).

[Kozikowski Edward, Zegadłowicz Emil], od tłómaczy, w: niam niam, antologja poezji murzyńskiej, przekłady edwarda kozikowskiego i emila zegadłowicza, kartę tytułową, godło czartaka, exlibris i winiety wykonał edward porządkowski, Wadowice: Nakładem i drukiem Franciszka Foltina 1923, s. 5–6 (reprint Bielsko-Biała: Beskidzka Oficyna Wydawnicza BTSK 1985).

Krzysztoń Jerzy, Obłęd, t. 1: Tropiony i osaczony, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1995.

Kwiatkowski Jerzy, Czarna poezja, w: idem, Klucze do wyobraźni. Szkice o poetach współczesnych, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1964, s. 174–188.

Kwiatkowski Jerzy, O Andrzeju Bursie, „Przegląd Kulturalny” 1959, nr 19, s. 5.

Lau Jerzy, Andrzej Bursa, „Od nowa” 1958, nr 10, s. 6.

Legeżyńska Anna, Współczesność – niedokończony projekt, w: Pokolenie „Współczesności”. Twórcy. Dzieła. Znaczenie, red. Zbigniew Kopeć et al., Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2016, s. 33–50.

Maciąg Włodzimierz, Poprawić fałszywy zegar!, „Życie Literackie” 1955, nr 21, s. 1, 7.

Majakowski Włodzimierz, Z poematu „Włodzimierz Iljicz Lenin”, przeł. Franciszek Parecki, Adam Ważyk, Piotr Kożuch, w: idem, Wiersze i poematy, wybór przekładów oprac. Adam Ważyk, Warszawa: „Książka i Wiedza” 1949, s. 104–137.

Majerski Paweł, Anarchia i formuły. Problemy twórczości poetyckiej Anatola Sterna, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2001.

Mettrie Julien Offray de la, Człowiek-maszyna, w przekładzie i z przedmową Stefana Rudniańskiego, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1984.

Michalski Maciej, Monodram egzystencjalny, w: Czytanie Bursy, red. Anna Czabanowska-Wróbel, Grzegorz Grochowski, Kraków: Księgarnia Akademicka 2004, s. 119–127.

Panek Sylwia, Spór o niezrozumialstwo w dwudziestoleciu międzywojennym, Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk 2018 (Polemika Krytycznoliteracka w Polsce, red. Sylwia Panek, Agata Stankowska, t. 9).

Pietruszewska Grażyna, Od buntu do gry. Twórczość Andrzeja Bursy, Częstochowa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie 1985.

Przyboś Julian, Porwany przez przenośnię, w: idem, Pisma zebrane, oprac. Rościsław Skręt, t. 1: Utwory

poetyckie, przedmowa Jerzy Kwiatkowski, Kraków: Wydawnictwo Literackie 1984, s. 36.

Przyboś Julian, Sens poetycki, t. 2, wyd. drugie powiększone, Kraków: Wydawnictwo Literackie 1967.

Pułka Leszek, Estetyka woltyżerów. Antyestetyzm – wersja futurystyczna i wersja w poezji po 1956 r., „Litteraria” 1982, t. 14, s. 21–42.

Różewicz Tadeusz, Widzenie i trwoga spryciarza, w: idem, Utwory zebrane: Poezja, t. 1, red. Jan Stolarczyk, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 2005, s. 254–255.

Sienkiewicz Barbara, Jaki bunt? Wokół „Ody do turpistów”, w: Pokolenie „Współczesności”. Twórcy. Dzieła. Znaczenie, red. Zbigniew Kopeć et. al., Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2016, s. 169–185.

Słucki Arnold, Potyczka z Zoilem, „Przegląd Kulturalny” 1955, nr 22, s. 1–2.

Smaga Agnieszka, Formizm w poezji Tytusa Czyżewskiego, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego 2010.

Sobieraj Sławomir, Laboratorium awangardy. O twórczości literackiej Tytusa Czyżewskiego, Siedlce: Wydawnictwo Akademii Podlaskiej 2009.

Stankowska Agata, Kształt wyobraźni. Z dziejów sporu o „wizję” i „równanie”, Kraków: Universitas 1998.

Stano Bernadeta, Maszynizm Tytusa Czyżewskiego, w: Między słowem a obrazem. Rzecz o Tytusie Czyżewskim, red. Diana Wasilewska, Kraków: Universitas 2017, s. 51–73.

Stanuch Stanisław, Wstęp, w: Andrzej Bursa, Utwory wierszem i prozą, wybrał, oprac. i wstępem poprzedził Stanisław Stanuch, Kraków: Wydawnictwo Literackie 1984, s. 5–48.

Stern Anatol, Prawda o futuryzmie, „Współczesność” 1957, nr 4, s. 10, 13.

Stern Anatol, Zasypane źródła, „Nowiny Literackie i Wydawnicze” 1957, nr 5, s. 1, 4.

Szymański Wiesław Paweł, „Jak ostro całowany tasak”. Poezja Stanisława Grochowiaka, w: idem, Outsiderzy i słowiarze. Eseje, szkice, interpretacje, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo 1973, s. 232–247.

Śmigielski Wojciech, Luiza w salonach zmęczonego socjalizmu (o legendzie i twórczości Andrzeja Bursy), Zielona Góra–Wrocław: Pracownia Wydawnicza AND 2000.

Śniecikowska Beata, Tekst i obraz w twórczości Tytusa Czyżewskiego – o artystycznej „unii personalnej”, w: eadem, Słowo – obraz – dźwięk. Literatura i sztuki wizualne w koncepcjach polskiej awangardy 1918–1939, Kraków: Universitas 2005, s. 23–124 (Modernizm w Polsce, red. Włodzimierz Bolecki, Ryszard Nycz, t. 12).

Tokarz Bożena, „Życie jest treścią niezwyciężoną”, w: eadem, Mit literacki. Od mitu rzeczywistości do zmiany substancji poetyckiej, Katowice: Wydawnictwo „Śląsk” 1983, s. 98–124.

Ważyk Adam, Dziwna historia awangardy, w: idem, Eseje literackie, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1982, s. 307–381.

Wilkoń Teresa, Polska poezja socrealistyczna w latach 1949–1955, Gliwice: Wydawnictwo „Wokół Nas” 1992.

Witkiewicz Stanisław Ignacy, Dzieła zebrane, wyd. krytyczne ze wstępem Jana Błońskiego: Nienasycenie, oprac. Janusz Degler, Lech Sokół, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1992.

Wójtowicz Marek, Doświadczenie lęku egzystencjalnego jako sytuacja wyboru, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2005.

Wyka Marta, Dynamomaszyny i pastorałki – Tytus Czyżewski, w: Poeci dwudziestolecia międzywojennego, red. Irena Maciejewska, Warszawa: Wiedza Powszechna 1982, s. 211–235.

Podobne publikacje