Reorientacja Polski z „Kresów Wschodnich” na Bałtyk i morski kod nowoczesności w dyskursie polskim dwudziestolecia międzywojennego (ze szczególnym uwzględnieniem reportażu)
2023, 67, Numer 3
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Klasyfikacja
Język publikacji
Abstrakt
The article provides an analysis of the Polish discourse concerning the phenomenon of Poland’s reorientation towards the Baltic Sea and an innovative ideological project of the “Maritime Poland” in the interwar period. Poland’s traditional geopolitical orientation used to be directed towards the East and South-East, primarily towards the lands of today’s Dnieper Ukraine, called in Polish the “Eastern Borderlands”. Such orientation had a colonial character, was ideologically rooted in Sarmatism and strongly stimulated by the Union of Lublin (1569). At the turn of the 20th century, an increasing number of Polish discourse’s manifestations started call- ing for revision of Poland’s traditional ties with that macro-region and its entanglement in conflicts that had led to the collapse of the Polish-Lithuanian Commonwealth. These voices pointed to the need to orient future Poland towards the Baltic Sea as a condition for Poland’s geopolitical and even national existence. The regaining of independence, together with access to the sea and the construction of the city and port of Gdynia gave a definite shape to Poland’s once hypothetical maritime orientation. This achievement was associated not only with the development of modern architecture, urban planning and the geopolitical configuration of the “New Europe”, but also with the development of the “Maritime Poland”, an ideological project which constituted a kind of “text” accompanying and stimulating the development of Gdynia. The text spoke, on the one hand, about the importance of the Baltic Sea for the Polish state and its economy, and on the other, about building a new cultural identity for Poland, a modern identity for its citizens and modernist values in individual and collective life. This article deals with the latter – cultural – aspect of the “Maritime Poland” project. The analysis is conduct- ed based on emanations of Polish discourse primarily in the period between 1918 and 1939, with a particular focus on discourse in the reportage genre.
Słowa kluczowe:
T_JOURNAL_ARTICLE_BLOCK_BIBLIOGRAPHY_DEFAULT_TITLE
Beauvois Daniel, Trójkąt ukraiński. Szlachta, carat i lud na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie 1793–1914, przeł. Krzysztof Rutkowski, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2011 [2005].
Białas Tadeusz, Geneza i charakter obchodów Dni Morza organizowanych w latach 1932–1939, „Nautologia” 1977, nr 4, s. 16–24.
Białas Tadeusz, Liga Morska i Kolonialna 1930–1939, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie 1983.
Białas Tadeusz, Pierwsze Święto Morza w Gdyni, „Rocznik Gdyński”1980–1982, nr 3, s. 14–22.
Brown Kate, Kresy. Biografia krainy, której nie ma. Jak zniszczono wielokulturowe pogranicze, przeł. Aleksandra Czwojdrak, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2013.
Bujak Franciszek, Dziejowe znaczenie morza, Zamość: Z. Pomarański 1921.
Bujak Franciszek, Siły gospodarcze, w: Fryderyk Papée [et al.], Przyczyny upadku Polski. Odczyty, Warszawa: Gebethner i Wolff 1918, s. 79–116.
Bukowiecka Helena, Poniatowska Halina, Opis ziem dawnej Polski, Warszawa: s.n. 1918.
Chołoniewski Antoni, Nad morzem polskim, Warszawa: odbitka ze „Świata” 1912.
Dąbrowska Maria, Dzienniki, wybór, wstęp i przypisy Tadeusz Drewnowski, t. 1, Warszawa: Czytelnik 1988.
Drozd Jarosław, Sojusz narodu polskiego z morzem. Święto morza w Gdyni 1932–1939, Gdańsk–Sopot: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2021.
Dzieło najżywsze z żywych. Antologia reportażu o ziemiach zachodnich i północnych 1919/1939, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1981.
Feldman Wilhelm, Sprawa polska w Niemczech. Dwa głosy, Wiedeń: s.n., Stanisławów: Księgarnia M. Haskler 1916.
Gdynia jako uzdrowisko, Warszawa: nakładem I-go Polskiego Towarzystwa Kąpieli Morskich [1928].
Goławski Michał, Bałtyk i Gdynia. O czem każdy Polak i świadomy obywatel wiedzieć powinien, Białystok: Okręg Białostocki Ligi Morskiej i Kolonjalnej 1935.
Grabowski Edward, Na przełomie politycznym, s.l.: s.n. 1916.
Grygier Stanisław, Projekty organizacji zaplecza portu gdańskiego w latach 1914–1918. Kwestie bałtyckie w planach polskiego ośrodka politycznego w Gdańsku, „Roczniki Historyczne” 1979, R. 45, s. 81–125.
Kieniewicz Stefan, Kresy. Przemiany terminologiczne w perspektywie dziejowej, „Przegląd Wschodni” 1991, nr 1, s. 3–13.
Koter Marek, Kresy państwowe – geneza i właściwości w świetle doświadczeń geografii politycznej, w: Kresy – pojęcie i rzeczywistość, red. Kwiryna Handke, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy 1997, s. 9–52.
Makuszyński Kornel, Wielka brama, Warszawa–Lwów: Państwowe Wydawnictwo Książek Szkolnych 1936.
Maliszewski Edward, Polacy i polskość na Litwie i Rusi, Warszawa: Polskie Towarzystwo Krajoznawcze 1916.
Mateja Rafał, Miejski grunt. 250 lat polskiej gry z nowoczesnością, Kraków: Karakter 2021.
Matlakowski Władysław, Wspomnienia z życia przeszłego i teraźniejszego (1850–1895), z rękopisu do druku przygotował, przedm. i koment. opatrzył Janusz Kapuścik, Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1991.
Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni, Toruń–Lwów: Wydawnictwo „Polska Niepodległa” 1939.
Musiał Wojciech, Modernizacja Polski. Polityki rządowe w latach 1918–2004, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2013.
Organizacja kół szkolnych Ligi Morskiej i Kolonialnej, Warszawa: Wydawnictwo Ligi Morskiej i Kolonialnej 1939.
Orkan Władysław, Z nad Bałtyku, w: Warta. (Studja – listy – szkice), Lwów–Warszawa–Kraków: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich 1926.
Ossowski Stanisław, Analiza socjologiczna pojęcia ojczyzna, w: idem, Z zagadnień psychologii społecznej, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1967, s. 201–226.
Pisarze polscy kresom zachodnim, Warszawa: nakładem Związku Obrony Kresów Zachodnich 1925.
Polska na morzu, red. Józef Ignacy Targ, Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa 1935.
Popławski Jan L., Środki obrony, w: idem, Pisma polityczne. Wydanie pośmiertne, z przedm. Zygmunta Wasilewskiego, t. 2, Kraków–Warszawa: Gebethner i Wolff 1910, s. 3–16.
Przewóska-Czarnocka Zofia, Morze polskie z 7-miu rycinami i mapką Pomorza Polskiego, Moskwa: Księgarnia „Gazety Polskiej” 1917.
Roja Bolesław, Legendy i fakty, Warszawa: nakładem księgarni F. Hoesicka 1932.
Romer Eugeniusz, Podczas Wielkiej Wojny (1915), w: idem, Pisma geopolityczne, oprac. Marek Stefan, wstęp Jacek Bartosiak, Warszawa: Wydawnictwo Nowej Konfederacji 2021, s. 139–191.
Rusinek Michał, Polska zaczyna się od Gdyni, Lwów: Państwowe Wydawnictwo Książek Szkolnych 1938.
Rybicka Elżbieta, Urbanizowanie miasta. Zarys problematyki urbanistycznej w nowoczesnej literaturze polskiej, Kraków: Universitas 2003.
Sowa Jan, Fantomowe ciało króla. Peryferyjne zmagania z nowoczesną formą, Kraków: Universitas 2011.
Starzyński Roman, Cztery lata wojny w służbie Komendanta. Przeżycia wojenne 1914–1918, Warszawa:
Instytut Józefa Piłsudskiego Poświęcony Badaniu Najnowszej Historii Polski 1937.
Strasburger Henryk, Dlaczego Polska nie może się dać odepchnąć od Bałtyku, Warszawa: „Biblioteka Polska” 1939.
Szpyrkówna Maria, Błękitne pogranicze, Warszawa: s.n. 1935.
Umiastowski Roman, Geografja wojenna Rzeczypospolitej Polskiej i ziem ościennych, Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy 1924.
Umiastowski Roman, Terytorjum Polski pod względem wojskowym, Warszawa: „Książka” 1921.
Wapiński Roman, Kresy w polskiej myśli politycznej w XIX i XX wieku (do roku 1945), w: Kresy – pojęcie i rzeczywistość, red. Kwiryna Handke, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy 1997, s. 85–107.
Wapiński Roman, Polska i małe ojczyzny Polaków. Z dziejów kształtowania się świadomości narodowej
w XIX i XX wieku po wybuchu II wojny światowej, Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1994.
Wedemann Marek, Gdzie leży Beresteczko? Kresy na mapie, w: Kresy – dekonstrukcja, red. Krzysztof Trybuś, Jerzy Kałążny, Radosław Okulicz-Kozaryn, Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk 2007, s. 11–35.
Zaruski Mariusz, Wśród wichrów i fal, Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa 1935.
Zaruski Mariusz, Żaglowym yachtem przez Bałtyk, Warszawa: nakładem Yacht Klub Polski 1927.
Żeromski Stefan, Międzymorze, Warszawa–Kraków: Wydawnictwo J. Mortkowicza – nakład T-wa Wydawniczego w Warszawie 1923.
Żeromski Stefan, Wiatr od morza, Warszawa–Kraków: Wydawnictwo J. Mortkowicza 1928 [1922].
Żeromski Stefan, Wisła, Warszawa: Towarzystwo Wydawnicze 1918.
Inne artykuły z tego numeru
- Open accessliteraturoznawstwohistoriasocjologiaedukacjaszkolnictwopoezja polskaekonomia
Spis treści/Contents
- Open accessliteraturoznawstwohistoriasocjologiaedukacjaszkolnictwopoezja polskaekonomia
Kilka słów wprowadzenia
- Open accessoil textsIvan FrankoArtur GruszeckiHermann BlumenthalStanisław Szczepanowski
Ropa naftowa w Galicji – złoto i błoto?
Podobne publikacje
- Open accessliteraturoznawstwohistoriasocjologiaedukacjaszkolnictwopoezja polskaekonomia
Spis treści/Contents
- Open accessliteraturoznawstwohistoriasocjologiaedukacjaszkolnictwopoezja polskaekonomia
Kilka słów wprowadzenia
- Open accessoil textsIvan FrankoArtur GruszeckiHermann BlumenthalStanisław Szczepanowski
Ropa naftowa w Galicji – złoto i błoto?