Uzdrowić Zakopane. Eugenika i emancypacja w pisarstwie Tadeusza Mischkego
2024, 68, Numer 3
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Klasyfikacja
Język publikacji
Abstrakt
The article presents Tadeusz Mischke’s eugenic projects. Due to the writer’s limited presence in broader humanistic and philological reflection, it was necessary to present his biography. Particular emphasis was placed on the author’s views on the issues of modernization of Zakopane and women’s emancipation, which appear in his journalistic works and brochures. Focusing on these problems made it possible to present Mischke not only as a modern creator, but also as a utopian engineer. In the context of postsecular thought, attention was paid to the mechanism of sacralization of eugenics by the creator. The article was supported by findings from the field of sociology, philosophy, as well as cultural and historical research on Zakopane, the development of the eugenics movement in Poland and biopolitics.
Słowa kluczowe:
T_JOURNAL_ARTICLE_BLOCK_BIBLIOGRAPHY_DEFAULT_TITLE
Barańska Edyta, Kultura ponowoczesna w myśli Zygmunta Baumana, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek 2016.
Bloch Ernst, The Spirit of Utopia, przeł. Anthony A. Nassar, Stanford: Stanford University Press 2000. https://doi.org/10.1515/9780804778855
Boy-Żeleński Tadeusz, Jak skończyć z piekłem kobiet?: ("Świadome macierzyństwo"), Warszawa: Biblioteka Boya 1932.
Boy-Żeleński Tadeusz, Piekło kobiet, Warszawa: Wydawnictwo Alfa 1930.
Długołęcka Lidia, Pinkwart Maciej, Zakopane: przewodnik historyczny, Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj" 1989.
Długosz Magdalena, "Sanitaryzm" u źródeł modernizmu. Sztuka i higiena w Wiedniu ok. 1900 r., w: Historia kultury uzdrowiskowej w Europie, Kultura Uzdrowiskowa w Europie, t. 1, red. Bożena Płonka-Syroka, Agnieszka Kaźmierczak, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum 2012, s. 129-152.
Ewers Hanns Heinz, Alraune: powieść, przeł. [Jadwiga] Stanisławowa Przybyszewska, Warszawa: "Lector-Polonia" 1928.
Foucault Michel, Historia seksualności, przeł. Bogdan Banasiak, Tadeusz Komendant, Krzysztof Matuszewski, wstęp Tadeusz Komendant, wyd. 2, Warszawa: Czytelnik 2000.
Foucault Michel, Nadzorować i karać: narodziny więzienia, przeł. Tadeusz Komendant, Warszawa: Fundacja Aletheia 1998.
Galton Francis, Inquiries into Human Faculty and Its Development, London: Macmillan 1883. https://doi.org/10.1037/14178-000
Gawin Magdalena, Eugenika - ciemna strona postępu, "Rzeczpospolita" 15.09.2017, https://www.rp.pl/Plus-Minus/304059965-Eugenika--ciemna-strona-postepu.html [dostęp 11.08.2021].
Gawin Magdalena, Eugenika peryferii w pierwszej połowie XX w. w kontekście polskim, w: Eugenika - biopolityka - państwo. Z historii europejskich ruchów eugenicznych w pierwszej połowie XX w., red. Magdalena Gawin, Kamila Uzarczyk, przeł. Kamila Uzarczyk, Warszawa: Wydawnictwo Neriton 2010, s. 7-28.
Gawin Magdalena, Rasa i nowoczesność. Historia polskiego ruchu eugenicznego, Warszawa: Wydawnictwo Neriton - Instytut Historii PAN 2003.
Habermas Jürgen, Filozoficzny dyskurs nowoczesności, przeł. Małgorzata Łukasiewicz, Horyzonty Nowoczesności, t. 9, Kraków: Universitas 2000.
Habermas Jürgen, Wierzyć i wiedzieć, przeł. Małgorzata Łukasiewicz, "Znak" 2002, nr 568, s. 8-21.
Iwanicki Juliusz, Transformacja procesu sekularyzacji. Próba kategoryzacji, "Przegląd Religioznawczy" 2012, nr 4 (246), s. 25-34.
Jameson Fredric, Archeologie przyszłości. Pragnienie zwane utopią i inne fantazje naukowe, przeł. Maciej Płaza, Małgorzata Frankiewicz, Andrzej Miszak, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2011.
Juszczyk Andrzej, Stary, wspaniały świat. O utopiach pozytywnych i negatywnych, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2014.
Konopnicka Maria, Italia, Warszawa-Kraków: nakład Gebethnera i Wolffa - G. Gebethner i Spółka 1901.
Konopnicka Maria, Poezye. Serya druga, Kraków: nakład Gebethnera i Wolffa 1883.
Konopnicka Maria, Poezye. Serya trzecia, Warszawa: nakład Gebethnera i Wolffa 1887.
Kraś Jacek, Istota i znaczenie turystyki uzdrowiskowej w Polsce, "Seminare. Poszukiwania naukowe" 2011, t. 29, s. 151-162. https://doi.org/10.21852/sem.2011.29.11
Krzyżanowski Julian, Neoromantyzm polski. 1890-1918, bibliografię oprac. Teresa Brzozowska, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo 1963.
Kuciel-Frydryszak Joanna, Słonimski. Heretyk na ambonie, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B. 2012.
Lachendro Jacek, Prasa powiatów górskich województwa krakowskiego w latach 1918-1939, "Rocznik Historii Prasy Polskiej" 2000, t. 3, nr 2 (6), s. 35-67.
Lachendro Jacek, Prasa województwa krakowskiego w latach 1918-1939, Studia z Historii XX Wieku, t. 4, Kraków: Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonica 2006.
Lévi-Strauss Claude, Myśl nieoswojona, przeł. Andrzej Zajączkowski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1969.
Majda Jan, Literatura o Tatrach i Zakopanem (do roku 1918), Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo PAN 1981.
Majda Jan, Młodopolskie Tatry literackie, Kraków: Wydawnictwo Literackie 1989.
Małecka Teresa, Przemysł. Warunki rozwoju, w: Problemy gospodarcze Drugiej Rzeczypospolitej, red. Krzysztof Kozłowski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne 1989, s. 76-77.
Mischke Tadeusz Adam, "Enualla": gawędy i bajeczki dla dorosłych, Kraków: Z.O.S.I.M. 1938.
Mischke Tadeusz, Co to jest eugenika?, "Eugenika" 1919, R. 2, nr 10, s. 1-8.
Mischke Tadeusz, Co to jest eugenika?, "Eugenika" 1920, R. 3, nr 1, s. 1-8.
Mischke Tadeusz, Eugenika układu antropocentrycznego. Część I i III (w skróceniu), Zakopane: nakładem autora 1930.
Mischke Tadeusz, O góralach i ich stosunku do ludności napływowej, "Wierchy" 1925, R. 3, s. 218-224.
Mischke Tadeusz, O Konstytucji 3-ego Maja, "Głos Zakopiański" 1925, R. III, nr 21, s. 2.
Mischke Tadeusz, O lepszą przyszłość. Z teki projektów, "Głos Zakopiański" 1925, R. III, nr 2, s. 1.
Mischke Tadeusz, Otwieram okno, "Eugenika" 1918, R. 1, nr 1, s. 1-3.
Mischke Tadeusz, Pan-Zakopane, "Zakopane" 1929, R. I, nr 10, s. 2.
Mischke Tadeusz, Przemysł uzdrowiskowy w Zakopanem, "Głos Zakopiański" 1925, R. III, nr 19, s. 1.
Mischke Tadeusz, Z martwego sezonu, "Głos Zakopiański" 1925, R. III, nr 39, s. 2-3.
Mischke Tadeusz, Zakopane i jego przyszłość, "Echo Tatrzańskie" 1918, nr 4, s. 4-5.
Mischke Tadeusz, Zakopane i jego przyszłość, "Echo Tatrzańskie" 1918, nr 6, s. 4-5.
Mischke Tadeusz, Zakopane i jego przyszłość, "Echo Tatrzańskie" 1919, nr 7, s. 3.
Musielak Michał, Sterylizacja ludzi ze względów eugenicznych w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i w Polsce (1899-1945): wybrane problemy, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 2008. Kinga Wyskiel-Szandecka 74
Nieboziemski A. [Mischke Tadeusz], Pod klątwą doppingu, Zakopane: Spółka Eugenetyczna - Księgarnia Podhalańska 1917.
Raczyński Kazimierz, Odczyt pt. Upadła kobieta, przedm. Janina Hirschhauerowa, wyd. 2, Poznań: Instytut Wydawniczy "Propaganda" 1926.
Radliński Ignacy, Mężczyzna a kobieta, Warszawa: Kasa Przezorności i Pomocy Warszawskich Pomocników Księgarskich 1918.
Radomski Grzegorz, Eugenika i przejawy jej recepcji w polskiej myśli politycznej do 1939 roku, "Historia i Polityka" 2010, nr 4 (11), s. 85-100. https://doi.org/10.12775/HiP.2010.015
Równe prawa i nierówne szanse. Kobiety w Polsce międzywojennej, red. Anna Żarnowska, Andrzej Szwarc, Warszawa: Wydawnictwo DiG 2000.
Rzepa Teresa, Żaba Ryszard, Leon Wernic jako zwolennik i propagator eugeniki, "Postępy Psychiatrii i Neurologii" 2013, nr 22 (1), s. 67-74.
Sahaj Tomasz, XIX- i XX-wieczna eugenika społeczna w ujęciu historyczno-filozoficznym, "Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej" 2006, t. 50-51, s. 277-294.
Słoniowska Anna, Recepcja i rozwój idei eugenicznej na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, "Studia Ecologiae et Bioethicae" 2012, nr 10/4, s. 53-72. https://doi.org/10.21697/seb.2012.10.4.03
Stelmach Mikołaj, Polski kryzys walutowy i bankowy 1925 r. Ujęcie ekonometryczne, "Bank i Kredyt" 2012, nr 43 (6), s. 57-80.
Strug Andrzej, Zakopanoptikon, czyli kronika 49 dni deszczowych w Zakopanem, oprac. tekstu, przedm., nota wydawcy i przypisy Roman Hennel, Kraków: Wydawnictwo Literackie 1989.
Strządała Agata, Od Galtona do Watsona: przemiany pojmowania eugeniki w XIX i XX wieku, Studia i Monografie, nr 438, Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego 2010.
Szatkowski Wojciech, Goralenvolk. Historia zdrady, Zakopane: Firma Księgarsko-Wydawnicza Ka¬non 2012.
Szczepański Ludwik, Gruba Berta i trochę zdrowego rozumu, "Życie Świadome" 1937, R. I, nr 4, s. 1-7.
Szczepański Ludwik, Jak ta pchła…, "Życie Świadome" 1936, R. I, nr 2, s. 5-10.
Szczepański Ludwik, Miłość świadoma. Praktyczne sposoby zapobiegania ciąży wraz z metodą Ogino-Knaus-Smulders, przedm. Zofia Ślączkowa, Kraków: nakład autora 1946.
Szczepański Ludwik, Narzeczeni, "Życie Świadome" 1936, R. I, nr 3, s. 23-25.
Szczepański Ludwik, Rewolucja ludnościowa w Niemczech, "Życie Świadome" 1936, R. I, nr 1, s. 12-17.
Szczepański Ludwik, Za dziecko trzeba płacić, "Życie Świadome" 1937, R. II, nr 5, s. 1-4.
Sznapik Adrianna Dominika, Tatrzańska Arkadia. Zakopane jako ośrodek artystyczno-intelektualny od około 1880 do 1914 roku, Warszawa: Wydawnictwo Neriton 2009.
Sznapik Adrianna Dominika, Zakopane i zakopiańska elita artystyczno-intelektualna w czasie I wojny światowej - wojenne losy, poglądy i motywacje, w: Perspektywy przegranych i zwycięzców Wiel¬kiej Wojny: zbiorowe tożsamości i indywidualne doświadczenia w Europie Środkowo-Wschodniej (1914-1921). Część II. Od wojny do niepodległości: społeczne, polityczne i kulturowe konteksty przemian, Metamorfozy Społeczne, t. 19, red. nauk. Andrzej Nowak, Warszawa: Instytut Historii PAN 2018, s. 447-484.
Szpakowska Małgorzata, "Wiadomości Literackie" prawie dla wszystkich, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B. 2012.
Świtkowska Dominika, Pierwsza zakopiańska powieść Andrzeja Struga: "Zakopanoptikon", w: Andrzej Strug: dzieło i czasy: materiały z konferencji naukowej w Warszawie, 6-7 grudnia 2012 roku, red. nauk. Anna Kargol, Warszawa-Kraków: Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza - Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej - Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego 2014, s. 143-156.
T. M. [Tadeusz Mischke], O środkach i kolejności urzeczywistniania się "postępu" w Zakopanem, "Kronika Zakopiańska" 1926, R. I, nr 3, s. 1.
Turda Marius, Eugenika negatywna w Europie przed 1933 r., w: Eugenika - biopolityka - państwo. Z historii europejskich ruchów eugenicznych w pierwszej połowie XX w., red. Magdalena Gawin, Kamila Uzarczyk, przeł. Kamila Uzarczyk, Warszawa: Wydawnictwo Neriton 2010, s. 29-48.
Uzarczyk Kamila, Podstawy ideologiczne higieny ras i ich realizacja na przykładzie Śląska w latach 1924-1944, Toruń: Adam Marszałek 2003.
Warchala Michał, Romantyzm i narodziny myśli postsekularnej, "Logos i Ethos" 2014, nr 36, s. 73-85. https://doi.org/10.15633/lie.28
Winter Jay, Dreams of Peace and Freedom. Utopian Moments in the 20th Century, New Haven: Yale University Press 2006.
Wójtowicz Aleksander, Epoka wielkiego zamętu: szkice o literaturze nowoczesnej (1918-1939), Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2020.
Wroński Marian, Podhale jako region uzdrowiskowy, "Gazeta Podhala" 1937, R. II, nr 21, s. 1-2.
Inne artykuły z tego numeru
- Open accessliterary studieshistorynationalismSecond World WarGerman occupationMinor Sabotage
Spis treści / Contents
- Open accessWincenty Korab-Brzozowskioneirismsymbolismdecadentismspacepoetry
O kosmosie Wincentego Korab-Brzozowskiego
- Open accessAdam AsnykAlbum PieśniAlbum of Songsversificationnumerical analysisrhymestrophic forms
Wersyfikacja pierwszego Albumu pieśni Adama Asnyka Versification of the First Album of Songs by Adam Asnyk
Podobne publikacje
- Open accessliterary studieshistorynationalismSecond World WarGerman occupationMinor Sabotage
Spis treści / Contents
- Open accessWincenty Korab-Brzozowskioneirismsymbolismdecadentismspacepoetry
O kosmosie Wincentego Korab-Brzozowskiego
- Open accessAdam AsnykAlbum PieśniAlbum of Songsversificationnumerical analysisrhymestrophic forms
Wersyfikacja pierwszego Albumu pieśni Adama Asnyka Versification of the First Album of Songs by Adam Asnyk