Dialogi z chińszczyzną w piśmiennictwie polskim drugiej połowy XIX i początku XX wieku – formy obecności, sposoby absorbcji. Przybliżenia
2024, 68, Numer 2
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Klasyfikacja
Język publikacji
Abstrakt
The aim of this introductory survey article is to present the various ways in which Chineseness is dialogued with and exposed in Polish literature of the second half of the 19th and early 20th centuries. Another objective of this exploratory paper is to indicate the forms of presence and the ways and functions of absorbing Chinese themes, as well as to reflect on their functionality in different genres and discourses of that period. Following the findings and diagnoses of Bogdan Mazan (and other scholars focused on the second half of the 19th century), the author tries to indicate and bring closer slightly different areas of meaning than those investigated in research to date. He points to possibilities of interpreting traces of Chineseness in the literature of that period and in other texts determining important, albeit often marginal and not central, messages of the analysed works authored by Polish positivist and modernist writers.
Słowa kluczowe:
T_JOURNAL_ARTICLE_BLOCK_BIBLIOGRAPHY_DEFAULT_TITLE
Bachórz Józef, „Prawda” Aleksandra Świętochowskiego o chińskim powstaniu bokserów, w: Chiny w oczach Polaków, red. Józef Włodarski, Kamil Zeidler, Marceli Burdelski, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2010, s. 349–358.
Bąbiak Grzegorz Paweł, Metropolia i zaścianek. W kręgu „Chimery” Zenona Przesmyckiego, Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego 2002.
de Beauvoir Ludovic, Podróż naokoło świata, t. III: Pekin, Yeddo, San Francisco, przeł. s.n., dodatek do „Wędrowca” 1873, t. 7, nr 176.
Berent Wacław, Próchno, oprac. Jerzy Paszek, BN nr 234, Seria I, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1979.
Bethge Hans, Die chinesische Flöte, Leipzig: YinYang, [Insel Verlag, 1907].Media Verlag 2007
Bibliografia zawartości „Życia” warszawskiego i krakowskiego „Strumienia” oraz „Chimery”, oprac. Grzegorz Paweł Bąbiak, Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego 2000.
Bonza kapłan w Chinach, „Przyjaciel Dzieci” 1870, nr 52, s. 505–506.
Borowski Andrzej, Józef Kremer o literaturze, w: Józef Kremer (1806–1875). Studia i materiały, red. nauk. Urszula Bęczkowska, Ryszard Kasperowicz, Jacek Maj, Kraków: Wydawnictwo Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego 2016, s. 369–389.
Budrewicz Tadeusz, Stereotypy Chin i Chińczyków w polskiej prasie satyrycznej drugiej połowy XIX wieku, w: Bez antypodów? Konfrontacje i zbliżenia kultur, red. nauk. Bogdan Mazan, współpr. Słowinia Tynecka-Makowska, Łódź: Wydawnictwo Biblioteka Mateusz Poradecki 2008, s. 207–230.
Chińczycy, „Przyjaciel Dzieci” 1873, nr 25, s. 289–292.
Czychaczew Piotr, Podróż naukowa w Ałtaju Wschodnim i okolicach przyległych granicy chińskiej odbyta z rozkazu Najjaśniejszego Cesarza Wszechrosji, przeł. Wojciech Szymanowski, Warszawa: W Drukarni „Gazety Codziennej” 1850.
Data Jan, O Chinach i Chińczykach w juwenaliach i kronikach Bolesława Prusa, w: Chiny w oczach Polaków, red. Józef Włodarski, Kamil Zeidler, Marceli Burdelski, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2010, s. 359–366.
Davis Evan, China and her Spiritual Claims, London: John Snow 1845.
Dzieje literatury powszechnej z ilustracjami, t. 1, oprac. Julian Adolf Święcicki, Teofil Krasnosielski, Ignacy Radliński, Kazimierz Kaszewski, Florian Łagnowski, Warszawa: S. Lewental (pod kier. Redakcji „Kłosów”) 1880.
Eberhard Wolfram, Symbole chińskie. Słownik. Obrazkowy język Chińczyków, przeł. Renata Darda, Kraków: Universitas 2007.
H. K., Mur chiński, „Przyjaciel Dzieci” 1877, nr 41, s. 481–482.
Du Halde Jean Baptiste, Description géographique, historique, chronologique, politique, et physique de l’empire de la Chine et de la Tartarie chinoise, enrichie des cartes générales et particulieres de ces pays, de la carte générale et des cartes particulieres du Thibet, & de la Corée; & ornée d’un grand nombre de figures & de vignettes gravées en taille douce, Paris: chez P. G. Lemercier, Imprimeur Libraire 1736.
d’Hervey de Saint-Denys Léon, Poésies de l’époque des T’ang, Paris: Amyot Éditeur 1862.
Huc Évariste Régis, Cesarstwo Chińskie według współczesnych badań podróżnika, t. 1–2, przeł. s.n., Warszawa: Drukiem „Wieku” 1886.
Huc Évariste Régis, Wspomnienia z podróży po Tartarji, Tybecie i Chinach w latach 1844, 1845, 1846 odbytej przez Huc’a, przeł. Aleksander Kremer, Warszawa: S. Orgelbrand 1858.
Iłowajski Dmitrij I., Chińczycy, w: idem, Przewodnik do wykładu historyi powszechnej, wyd. 3, przeł. K. i Ł., Warszawa: Skład główny w mieszkaniu nakładcy przy ul. Elektoralnej 37 1890, s. 11–13.
Kasarełło Lidia, Totemy życia… Chińska literatura poszukiwania korzeni, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog 2000.
Kraj amurski, „Przyjaciel Dzieci” 1870, nr 32, s. 319–320.
Kremer Józef, Listy z Krakowa, t. 2: Dzieje artystycznej fantazji, cz. 1, Warszawa: S. Lewental 1877.
Kremer Józef, Listy z Krakowa, t. 3: Dzieje artystycznej fantazji, cz. 2, Warszawa: S. Lewental 1877 [Wilno: J. Zawadzki 1855].
Lange Antoni, Miranda, oprac. Paweł Bukowiec, Kraków: Universitas 2002.
Lay George Tradescant, Chinese as They are: Their Moral, Social and Literary Character; a New Analysis of the Language, with Succinct Views of Their Principal Arts and Sciences, London: William Ball & Co. 1841.
Legutko Grażyna, Zenon Przesmycki (Miriam) – propagator literatury europejskiej, Kielce: Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego 2000.
Li Yinan (李怡楠), Literatura polska w Chinach, przedm. Yi Lijun (易丽君), posł. Zhao Gang (赵刚), Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2017.
Lin Hongliang (林洪亮), Henryk Sienkiewicz i Lu Xun – analiza porównawcza na podstawie małych form prozatorskich, przeł. Barbara Li, w: Pozytywizm i negatywizm. My i wy po stu latach, red. Bogdan Mazan, współpr. Słowinia Tynecka-Makowska, Łódź: Wydawnictwo Biblioteka Mateusz Poradecki 2005, s. 283–300.
Makuch Damian Włodzimierz, Nieoczywisty inspirator. Myśl estetyczna Józefa Kremera okiem polskich pozytywistów, w: Józef Kremer (1806–1875). Studia i materiały, red. nauk. Urszula Bęczkowska, Ryszard Kasperowicz, Jacek Maj, Kraków: Wydawnictwo Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego 2016, s. 123–150.
Marszałek Agnieszka, Józef Kremer o dramacie i teatrze, w: Józef Kremer (1806–1875). Studia i materiały, red. nauk. Urszula Bęczkowska, Ryszard Kasperowicz, Jacek Maj, Kraków: Wydawnictwo Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego 2016, s. 391–431.
Maśka Marta, Drzeworyt japoński a sprawa polska – o japońskich aspektach batalii o nową sztukę, „Litteraria Copernicana” 2014, nr 2(14), s. 139–149. https://doi.org/10.12775/LC.2014.028
Maśka Marta, Kultura i sztuka japońska w polskiej prasie przełomu wieków (XIX i XX), praca doktorska napisana pod kierunkiem Danuty Knysz-Tomaszewskiej (obrona w 2014 roku na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego).
Mazan Bogdan, Chińszczyzna. Kulturowe przeobrażenia pojęcia, w: Awangardowa encyklopedia, czyli słownik rozumowany nauk, sztuk i rzemiosł różnych. Prace ofiarowane Profesorowi Grzegorzowi
Gaździe, red. Irena Hübner, Agnieszka Izdebska, Jarosław Płuciennik, Danuta Szajnert, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2008, s. 69–103.
Mazan Bogdan, Figury myśli i (anty)wzory. Motywy chińskie w „Przeglądzie Tygodniowym” 1871–1876, w: Pozytywiści warszawscy: „Przegląd Tygodniowy” 1866–1876. Seria II: Świat, Europa, Polska, red. Anna Janicka, Białystok: Temida2 2020, s. 105–124.
Mazan Bogdan, „Kierunek idealny” (wobec przeciwieństw) na konfrontatywnym tle kultury rodzimej i egzotycznej. Chiny Sienkiewicza (I), w: Henryk Sienkiewicz w kulturze polskiej, red. Krzysztof Stępnik, Tadeusz Bujnicki, Lublin: Wyd. UMCS 2007, s. 453–467.
Mazan Bogdan, Pozytywistyczny bilans duchowej konfrontacji Wschód – Zachód: Chiny Sienkiewicza (II), w: Światło w dolinie. Prace ofiarowane profesor Halinie Krukowskiej, red. Krzysztof Korotkich, Jarosław Ławski, Danuta Zawadzka, Białystok: Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana 2007, s. 721–738.
Mazan Bogdan, Z obrazów Chin i Chińczyków w piśmiennictwie polskim drugiej połowy XIX wieku. „Chińskie cienie” w „Lalce” Bolesława Prusa, w: Pozytywizm i negatywizm. My i wy po stu latach, red. Bogdan Mazan, współpr. Słowinia Tynecka-Makowska, Łódź: Wydawnictwo Biblioteka Mateusz Poradecki 2005, s. 317–404.
Mazan Bogdan, Zepsuty ornament. Odtajnianie chińszczyzny w powieściach Elizy Orzeszkowej o „argonautach”, w: Sekrety Orzeszkowej, red. Grażyna Borkowska, Magdalena Rudkowska, Iwona Wiśniewska, Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN 2012, s. 228–249.
Miciński Tadeusz, Nietota. Księga tajemna Tatr, Kraków: Universitas 2002.
Mieszkania Chińczyków, „Przyjaciel Dzieci” 1873, nr 39, s. 462–463.
Oliphant Wawrzyniec, Poselstwo lorda Elgin do Chin i Japonii w latach 1857, 58, 59, przeł. A[dela] z Kr[asińskich] M[alletska], Warszawa, Aleksander Nowolecki 1862.
Olkusz Wiesław, Perły japońskie i chińskie, czyli pozytywistyczne zainteresowania Dalekim Wschodem. Rekonesans, „Kwartalnik Opolski” 1993, nr 1, s. 40–52; nr 2, s. 53–59.
Orzeszkowa Eliza, Cnotliwi, Warszawa: Czytelnik 1965.
Ostromęcka Jadwiga, Pamiętnik z lat 1862–1911, oprac. Anna Brus, Warszawa: Wydawnictwo DiG 2004.
Prus Bolesław, Z roczników chińskich [inc. „Niedawnymi czasy”], Z roczników chińskich [inc. „Onego czasu”], w: idem, Humoreski, nowele, opowiadania, t. 1, red. Tadeusz Żabski, oprac. Tadeusz Żabski, Elżbieta Lubczyńska-Jeziorna et al., Warszawa–Lublin: Episteme 2014, s. 184, 189–190.
Przybyszewski Stanisław, Złote runo. Dramat, wyd. II, Lwów: B. Połoniecki 1902.
Richter Bogdan, Literatura chińska, w: Wielka literatura powszechna, t. I: Wschód – Literatury klasyczne, red. Stanisław Lam, Warszawa: Trzaska, Evert, Michalski 1930, s. 21–64.
Siemieński Lucjan, Przegląd dziejów literatury powszechnej, t. I, Kraków: nakładem autora 1855.
Starky Thomas, Kartografia międzyperyferyjna. Transfery literackie i rola centrum w zapośredniczonych tłumaczeniach małych form prozatorskich Henryka Sienkiewicza autorstwa Zhou Zuorena i Lu Xuna, praca doktorska napisana pod kierunkiem Żanety Nalewajk-Tureckiej, Warszawa 2023, komputeropis.
Teatr marionetek w Chinach, „Przyjaciel Dzieci” 1874, nr 14, s. 169–170.
Toporow Władimir, Petersburg i tekst petersburski literatury rosyjskiej, przeł. Bogusław Żyłko, „Pamiętnik Literacki” 1991, z. 2, s. 247–273.
Tymkowski Jerzy, Podróż do Chin przez Mongoliją w latach 1820 i 1821, t. 1–2, przeł. Tomasz Wilhelm Kochański, Lwów: drukiem Piotra Pillera 1828.
Wan-li-Czang-Czing, „Wieczory Rodzinne” 1890, nr 4, s. 38.
Witkiewicz Stanisław Ignacy, Pożegnanie jesieni, Warszawa: Drukarnia Narodowa F. Hoesicka 1927.
Wyspiański Stanisław, Wesele, oprac. Jan Nowakowski, BN nr 218, Seria I, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1977.
Z Paryża do Pekinu. Dziennik podróży, „Przyjaciel Dzieci” 1880, nry 8–22: nr 8, s. 101–103; nr 9, s. 113–115; nr 10, s. 129–131; nr 11, s. 142–144; nr 12, s. 157–159; nr 13, s. 170–172; nr 14, s. 185–187; nr 15, s. 205–207; nr 16, s. 222–223; nr 17, s. 231–232; nr 18, s. 245–248; nr 19, s. 258–260; nr 20, s. 274–278; nr 21, s. 285–286; nr 22, s. 301–303.
Ze wspomnień młodego Chińczyka, „Wieczory Rodzinne” 1890, nr 50, s. 399–400, nr 52, s. 415–416.
Zhang Zhenhui (张振辉), „Lalka” Bolesława Prusa, „Ziemia obiecana” Władysława Reymonta i „Północ” Mao Duna – interesujące analogie na tle różnych warunków historycznych, przeł. Barbara Li, w: Pozytywizm i negatywizm. My i wy po stu latach, red. Bogdan Mazan, współpr. Słowinia Tynecka-Makowska, Łódź: Wydawnictwo Biblioteka Mateusz Poradecki 2005, s. 269–280.
Zhao Gang (赵刚), Yi Lijun (易丽君), Mao Yinhui (茅银辉), Od Sienkiewicza do Sienkiewicza, czyli o literaturze pozytywistycznej w Chinach, przeł. Barabra Li, w: Pozytywizm i negatywizm. My i wy po stu latach, red. Bogdan Mazan, współpr. Słowinia Tynecka-Makowska, Łódź: Wydawnictwo Biblioteka Mateusz Poradecki 2005, s. 303–315.
Żeromski Stefan, Dzienniki, t. 2: 1883–1885, oprac. Zdzisław Jerzy Adamczyk, Beata Utkowska, w: idem, Pisma zebrane, t. 28, red. Zbigniew Goliński, kontynuacja pod red. Zdzisława Jerzego Adamczyka, Warszawa: Czytelnik 2023.
Żeromski Stefan, Ludzie bezdomni, Warszawa: Czytelnik 1984.
Żeromski Stefan, Róża. Dramat niesceniczny, w: idem, Pisma zebrane, t. 20, red. Zbigniew Goliński, oprac. Elżbieta Jaworska, Warszawa: Czytelnik 1999, s. 5–226.
Żeromski Stefan, Syzyfowe prace, posł. Jan Zygmunt Jakubowski, Warszawa: Czytelnik 1987.
Żeromski Stefan, Uciekła mi przepióreczka. Komedia w 3 aktach, oprac. Justyna i Zbigniew Golińscy, w: idem, Pisma zebrane, t. 23, red. Zbigniew Goliński, Warszawa: Czytelnik 2004, s. 5–134.
Inne artykuły z tego numeru
- Open accessliterary studiescultural studies
Spis treści/Contents
- Open accesscultural contacthistorical fateChinaPoland
Chińsko-polski dialog kulturowy od XIII do początku XX wieku
- Open accessAdam MickiewiczSaint AugustineSentences and RemarksChristianityConfucian- ismintercultural translation
Mickiewicz poetą mściwym czy nauczającym przebaczenia? W poszukiwaniu „trzeciej drogi” przekładu interkulturowego na przykładzie "Zdań i uwag" Adama Mickiewicza
Podobne publikacje
- Open accessliterary studiescultural studies
Spis treści/Contents
- Open accesscultural contacthistorical fateChinaPoland
Chińsko-polski dialog kulturowy od XIII do początku XX wieku
- Open accessAdam MickiewiczSaint AugustineSentences and RemarksChristianityConfucian- ismintercultural translation
Mickiewicz poetą mściwym czy nauczającym przebaczenia? W poszukiwaniu „trzeciej drogi” przekładu interkulturowego na przykładzie "Zdań i uwag" Adama Mickiewicza