"Teraz ja szczęścia szukam, ot w tej księdze". O sensacyjności prasy wileńskiej lat 1815–1822 oraz "Ballad i romansów" Adama Mickiewicza
2025, 69, Numer 3
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Klasyfikacja
Język publikacji
Abstrakt
Since 1815, Vilnius had witnessed a significant development of the press. The renewed 'Dziennik Wileński', the newly established 'Tygodnik Wileński', 'Wiadomości Brukowe', and several other minor periodicals – including some with a specific profile, such as 'Pamiętnik Magnetyczny Wileński' – provided readers with information about events from various parts of Europe and the world. Some of these journals offered specialized scientific knowledge – in particular, 'Dziennik Wileński', which followed the model of Enlightenment journaux savants. Characteristically, alongside reports, treatises, and accounts signed by respected scholars, these periodicals also published (often on the same pages) unverified information and sensational news. In this article, the author proposes viewing Ballads and Romances from this perspective: that of new media of communication, the birth of a popular Vilnius press, and the emergence of what F. Skarbek called a 'gossiping public'. The signals of distance in Mickiewicz’s poems toward accounts of supernatural events – such as the ironic footnotes ('There is a rumor that...'), the frequent use of quotation marks in the ballads, and the narrators’ own declarations of uncertainty and confusion – make it possible to situate these works within a communicative reality in which science mingled with journalism, news reporting, and social gossip.
Słowa kluczowe:
T_JOURNAL_ARTICLE_BLOCK_BIBLIOGRAPHY_DEFAULT_TITLE
50 twarzy popkultury, red. Ksenia Olkusz, Kraków 2017.
Aleksandrowicz Alina, Izabela Czartoryska. Polskość i europejskość, Lublin 1998.
Filip Biały, Jakub Jakubowski, Kultura popularna i ideologia – wyzwania poznawcze, metodologiczne i pojęciowe, w: tychże, Kultura popularna i ideologia. Polityczne interpretacje rozrywki i sztuki, Poznań 2020.
Byron George, Letters and Journals of Lord Byron: With Notices of His Life, t. 1, red. T. Moore, London 1830.
Cysewski Kazimierz, „Ballady i romanse” – przewodnik epistemologiczny, „Pamiętnik Literacki” 3 (1983), s. 65–100.
Cysewski Kazimierz, Romantyczne nowatorstwo i tradycja. O „Balladach i romansach” Mickiewicza, Kraków 2018.
Czernianin Halina, Czernianin Wiktor, Wokół „Tygodnika Wileńskiego” 1815–1822. Studia i szkice, Wrocław 2011.
Dąbrowicz Elżbieta, Balladowanie i herboryzowanie. „Poezje” Mickiewicza z 1822 roku na tle prasy warszawskiej i wileńskiej, „Pamiętnik Literacki” 3 (2022), s. 23–43.
Eckert Lindsey, Popular Culture, w: Byron in Context, red. C. Tuite, Cambridge 2019.
Erickson Lee, The Economy of Literary Form English Literature and the Industrialization of Publishing, 1800–1850, Baltimore 1996.
Felski Rita, Pożytki z literatury. Szok, tłum. Magdalena Kunz, Tomasz Kunz, „Teksty Drugie” 1–2 (2010), s. 278–299.
Franke Jerzy, Polska prasa kobieca w latach 1820-1918. W kręgu ofiary i poświęcenia, Warszawa 1999.
Franklin Caroline, Byron. A Literary Life, Basingstoke 2000.
Fulińska Agnieszka, Dlaczego literatura popularna jest popularna?, „Teksty Drugie” 4 (2003), s. 55–66.
Gigante Denis, Taste. Literary History, New Haven, 2005.
Hayward Jennifer, Consuming Pleasures: Active Audiences and Serial Fictions from Dickens to Soap Opera Dickens to Soap Opera, Lexington 2009.
Heinzelman Kurt, Lord Byron and the Invention of Celebrity, „Southwest Review” 4 (2008), s. 489–501. 65 „Teraz ja szczęścia szukam, ot w tej księdze”. O sensacyjności prasy wileńskiej lat 1815–1822...
Jones Christine Kenyon, The Byron Society Lecture Jonathan Bate: „Byron and the Age of Sensation’ 8 November 2012”, „Byron Journal” 41/1 (2013), s. 62–64.
Kamionka-Straszakowa Janina, Nasz naród jak lawa. Studia z literatury i obyczaju doby romantyzmu, Warszawa 1974.
Kamionka-Straszakowa Janina, Życie literackie pierwszej połowy XIX wieku, Warszawa 1970.
Kleiner Juliusz, Ballada, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” I/1 (1958), s. 195–199.
Klimus Elżbieta, Na pograniczu nauki i wyobraźni – XIX-wieczny fenomen hipnozy i magnetyzmu w społeczeństwie polskim, w: Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Moda i styl życia, t. 6, red. Jarosław Kita, Maria Korybut-Marciniak, Łódź–Olsztyn 2017.
Kostkiewiczowa Teresa, Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko. Szkice o prądach literackich polskiego Oświecenia, Warszawa 1975.
Kowal Jolanta, Literackie oblicze „Dziennika Wileńskiego” (1805–1806 i 1815–1830), Rzeszów 2017.
Krajewski Marek, Kultury kultury popularnej, Poznań 2005.
Kuziak Michał, Magnetyzm – dziwna nowoczesność, „Ruch Literacki” 2 (2018), s. 161–178.
Kuziak Michał, Pejzaż myśli. Warszawa Chopina i początek polskiej nowoczesności, Warszawa 2020.
L.C., Dziennik magnetyczny Panny D. i Pani N., „Pamiętnik Magnetyczny Wileński” I/3 (1816), s. 273–275.
Leask Nigel, ‘A degrading species of Alchymy’. Ballad poetics, oral tradition and the meanings of popular culture, w: Romanticism and Popular Culture in Britain and Ireland, red. by Phillip Connell, Nigel Leask, Cambridge 2009.
Literatura i kultura popularna. Między tradycją a nowatorstwem, red. Anna Gemra, Wrocław 2016.
Litwinowicz-Droździel Małgorzata, „Ten sobie mówi, a ten sobie mówi”. Ballady Adama Mickiewicza – literatura czy partytura?, w: Antropologia praktyk językowych, red. Grzegorz Godlewski, Agnieszka Karpowicz, Marta Rakoczy, Warszawa 2016.
Łojek Jerzy, Bibliografia prasy polskiej 1661–1831, Warszawa 1965.
Mickiewicz Adam, Dzieła, t. I, oprac. Czesław Zgorzelski, Warszawa 1993.
Mickiewicz Władysław, Żywot Adama Mickiewicza, t. 1, Poznań 1890.
Morawski Stanisław, Kilka lat młodości mojej w Wilnie 1818–1825, Warszawa 1959.
Narbutt Teodor, O cudach historycznych, „Tygodnik Wileński” 121 (1818), s. 97–108.
Narbutt Teodor, Wiadomość o starożytnym kościele Jowisza w Wilnie, „Tygodnik Wileński” 60 (1817), s. 103–107. • literaturze i kulturze (nie tylko) popularnej. Prace ofiarowane Profesorowi Jakubowi Z. Lichańskiemu, red. Anna Gemra, Adam Mazurkiewicz, Łódź 2017.
Opacki Ireneusz, „W środku niebokręga”. O „Balladach i romansach” Mickiewicza, „Pamiętnik Literacki” 3 (1980), s. 69–84.
Ostrowska Teresa, Polskie czasopiśmiennictwo lekarskie na Wileńszczyźnie w XIX wieku, „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” 7/1 (1968), s. 5–24.
Pamiętnik nad chorobą Panny F., „Pamiętnik Magnetyczny Wileński” I/3 (1816), s. 270–273.
Proroctwo na lata 1917 i 1918, ze skandynawskiego rękopismu wyjęte, „Wiadomości Brukowe” 39 (1817), s. 166–167.
Pusz Wiesław, „Nowy Parnaas” przedromantycznej Warszawy. Bruno Kiciński i jego grono współpracowników, Wrocław 1979.
Regiewicz Adam, Wspólne drogi literatury popularnej i komparatystyki kulturowej, „Jednak Książki” 2017, nr 8, s. 27–50.
Romanticism and Popular Culture in Britain and Ireland, red. Phillip Connell, Nigel Leask, Cambridge 2009.
Rudaś-Grodzka Monika, „Kopernik w świecie moralnym”. Mit słowiański i mesjanizm jako formy perswazji w pismach K. Brodzińskiego, w: tejże, Sfinks słoiwański i mumia polska, Warszawa 2013.
Rzut oka na literaturę angielską w ostatnich dwudziestu latach, pismo wyjęte z dziennika „Bibliothèque universelle”..., tłum. S., „Pamiętnik Warszawski” 11 (1816), s. 289–308.
Skarbek Fryderyk, Pamiętniki Seglasa, Wrocław 1847.
Skwarczyński Zdzisław, Wstęp, w: „Wiadomości Brukowe”. Wybór artykułów, oprac. tenże, Wrocław 1962.
Snopek Jerzy, Dwór a oświecenie, Środowiska kulturotwórcze czasów oświecenia i romantyzmu, red. Bogusław Dopart, Kraków 2013.
Staniewicz Emeryk, Śpiewy ludu litewskiego na wiersz polski przełożone, „Tygodnik Wileński” 8 (1819), s. 387–380; 9 (1820), s. 56–58, 118–121, 177–178; 10 (1820), s. 9–15, 187–192; 3 (1822), s. 58–62.
Starobinski Jean, L’invention de la liberté, 1700-1789, Paris 1964.
Stefanowska Zofia, O „Romantyczności”, w: tejże, Próba zdrowego rozumu, Warszawa 1976.
Streeby Shelley, American Sensations. Class, Empire, and the Production of Popular Culture, Berkeley – Los Angeles – London 2002.
Szmuc Anna, „Wiadomości Brukowe” wobec zjawiska magnetyzmu zwierzęcego, w: W kręgu prasy dawnej i współczesnej. Wybrane problemy (1), red. Jolanta Kowal, Magdalena Patro-Kucab, Paulina Podolska.
Śniadecki Jan, Malwina: list stryja do synowicy, pisany z Warszawy 31 stycznia 1816 r. n. s. z przesłaniem nowego pod tym tytułem romansu, „Dziennik Wileński” 3 (1816), s. 121–139.
Śniadecki Jan, O pismach klasycznych i romantycznych, „Dziennik Wileński” I/1 (1819), s. 2–27.
Walka romantyków z klasykami, oprac. Stefan Kawyn, Wrocław 1960 (1963).
Wasylewski Stanisław, U świtu romantyzmu. Pierwsze sądy o Byronie w Polsce (1816–1822), „Pamiętnik Literacki” XII (1913), s. 156–168.
Witkowska Alina, Rówieśnicy Mickiewicza. Życiorys jednego pokolenia, Warszawa 1962.
Witkowska Alina, „Sławianie, my lubim sielanki…”, Warszawa 1972.
Witkowski Michał, Świat teatralny młodego Mickiewicza, Warszawa 1971.
Wordsworth William, Samuel Taylor Coleridge, Lyrical Ballads, with Other Poems, t. 1, London 1800.
Wyjątek z dziennika magnetycznego (…) Farmaceuty w Klecku, „Pamiętnik Magnetyczny Wileński” III/10 (1818), s. 53–55.
Zastanowienie się nad podobieństwem bytności snu magnetycznego przez Pana Fournel, „Pamiętnik Magnetyczny Wileński” I/3 (1816), s. 268–270.
Zawadzka Joanna, Kronika serc czułych. Stereotypy polskiej powieści sentymentalnej I połowy XIX wieku, Warszawa 1997.
Żaglewska Agata, “Idzie o to, żeby szło. Miało wzięcie. Działało. Żyło”. Improwizowanie filomatów, „pl.it / rassegna italiana di argomenti polacchi” 12 (2022), s. 132–151.
Inne artykuły z tego numeru
- Open accessromanticismballadsMickiewiczBallads and Romancesmetaphysicspolitical symbolismanti-imperial resistanceJózef ZawadzkiVilnius pressGałczyński's poetrycontemporary Polish prosetactilityAndrzej Mencwel
Spis treści / Contents
- Open accessromanticismballadsMickiewiczBallads and Romancesmetaphysicspolitical symbolismanti-imperial resistanceJózef ZawadzkiVilnius pressGałczyński's poetrycontemporary Polish prosetactilityAndrzej Mencwel
Zamiast wstępu
- Open accessRomanticismballadpoetic manifestosprefacesMickiewicz AdamWordsworth WilliamHugo Victor
Romantyzm jako projekt. O przedmowach do ballad (Mickiewicz, Wordsworth, Hugo)
Podobne publikacje
- Open accessromanticismballadsMickiewiczBallads and Romancesmetaphysicspolitical symbolismanti-imperial resistanceJózef ZawadzkiVilnius pressGałczyński's poetrycontemporary Polish prosetactilityAndrzej Mencwel
Spis treści / Contents
- Open accessromanticismballadsMickiewiczBallads and Romancesmetaphysicspolitical symbolismanti-imperial resistanceJózef ZawadzkiVilnius pressGałczyński's poetrycontemporary Polish prosetactilityAndrzej Mencwel
Zamiast wstępu
- Open accessRomanticismballadpoetic manifestosprefacesMickiewicz AdamWordsworth WilliamHugo Victor
Romantyzm jako projekt. O przedmowach do ballad (Mickiewicz, Wordsworth, Hugo)